TRUNG TÂM LƯU TRỮ QUỐC GIA 1

  • Tiếng Việt
  • Français
  • English

“Ngự phê trên Châu bản triều Nguyễn (1802 – 1945)” – không chỉ là “xem di văn tưởng nhớ cổ nhân”

3:03 05/09/2016

Những nét son ngự phê trên Châu bản triều Nguyễn không chỉ là hình thức độc đáo của khối tài liệu mà còn mang nhiều giá trị về mặt sử liệu. Được tận mắt “cung chiêm” ngự bút của 10 vị vua triều Nguyễn, đối với hậu nhân không chỉ là việc “xem di văn tưởng đến cổ nhân”, mà qua đó còn cung cấp thêm nhiều thông tin giá trị để đánh giá tài năng, vị thế, vai trò trị quốc bình thiên hạ của các bậc quân vương triều Nguyễn.

Châu bản triều Nguyễn vốn là những văn kiện hành chính của cơ quan các cấp chính quyền từ trung ương tới địa phương soạn thảo, thông qua nhà vua ngự lãm, ngự phê. Vì thế, đây là nguồn sử liệu vô cùng giá trị phản ánh lịch sử của một triều đại. Trước năm 1975, tài liệu này đã được giới thiệu, nhưng trên thực tế không dễ tiếp cận nên đây vẫn là một kho bí tịch đối với các sử gia. Sau khi Châu bản được đưa ra bảo quản tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia I, thuộc Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước – Bộ Nội vụ, được sắp xếp, biên mục, số hóa và bằng nhiều hình thức tuyên truyền thì tài liệu này đã gần hơn với các học giả. Đặc biệt, tháng 5 năm 2014, Châu bản triều Nguyễn được vinh danh là Di sản tư liệu thuộc Chương trình Ký ức thế giới khu vực Châu Á Thái Bình Dương của UNESCO thì tài liệu này càng được các nhà nghiên cứu quan tâm hơn.

anh

Trang bìa cuốn “Ngự phê trên Châu bản triều Nguyễn (1802 – 1945)”

Nói đến Châu bản triều Nguyễn (hay còn gọi là Hồng bản), chúng ta thường nghĩ đến những nét ngự phê của các vị vua nhà Nguyễn. Đây cũng là một trong những điểm độc đáo của khối tài liệu này. Ngự phê của các vua triều Nguyễn có 6 hình thức gồm: châu điểm, châu phê, châu khuyên, châu mạt, châu sổ, châu cải. Mỗi hình thức này đều mang đặc điểm và thể hiện ý nghĩa riêng.

Châu điểm là một nét son được nhà vua phết lên đầu văn bản hoặc một vấn đề thể hiện quan điểm đồng ý hoàn toàn.

Châu phê là một câu hoặc một đoạn văn được nhà vua phê để bày tỏ tâm tư, tình cảm, thái độ, quan điểm hoặc ý chỉ của mình. Những châu phê trong Châu bản triều Nguyễn có khi  ngắn gọn, súc tích, có khi lại dẫn điển, nhiều hàm ý dài đến cả trang. Vì vậy, lời châu phê không nhất thiết viết ở một vị trí nào, mà khi thì viết ở đầu, khi phê ở cuối, lúc lại chen vào giữa các dòng trên văn bản.

Châu khuyên là vòng son được nhà vua khuyên lên nội dung, tên người hoặc vấn đề được lựa chọn, chấp thuận.

Châu mạt là nét son ngắn được nhà vua phết lên trên từng chữ hoặc bên cạnh từng chữ thể hiện quan điểm không chấp thuận hoặc chấp thuận (1).

Châu sổ là nét son sổ dài được nhà vua gạch trực tiếp lên những chữ, những dòng, những câu không được chấp thuận hoặc cần sửa chữa.

Châu cải là những chữ, câu, đoạn được nhà vua phê bên cạnh những chữ đã sổ bỏ nhằm sửa lại hoặc thể hiện quan điểm, thái độ, ý chỉ của mình.

Những nét son ngự phê trên Châu bản triều Nguyễn không chỉ là nét độc đáo của khối tài liệu mà còn mang nhiều giá trị về mặt sử liệu. Được tận mắt “cung chiêm” ngự bút của 10 vị vua triều Nguyễn, đối với hậu nhân không chỉ là việc “xem di văn tưởng đến cổ nhân”, mà qua đó còn cung cấp thêm nhiều thông tin giá trị để đánh giá tài năng, vị thế, vai trò trị quốc bình thiên hạ của các bậc quân vương triều Nguyễn.

Để đông đảo độc giả được “cung chiêm” ngự phê và có thêm thông tin để hiểu hơn về các bậc quân vương triều Nguyễn trong giai đoạn lịch sử đầy biến động, Trung tâm Lưu trữ quốc gia I đã biên soạn và xuất bản cuốn sách Ngự phê trên Châu bản triều Nguyễn (1802 – 1945).

Bố cục cuốn sách được chia làm 3 phần:

Phần thứ nhất, giới thiệu khái lược về châu bản và cách phê duyệt văn bản của các vua triều Nguyễn.

Phần thứ hai, giới thiệu về các vua triều Nguyễn, các phiên bản tài liệu có châu phê, kèm theo phần trích yếu nội dung, phiên âm, dịch nghĩa các hình thức ngự phê, niên đại và kí hiệu tra tìm.

Phần thứ ba, sách dẫn nhân danh – địa danh, danh mục văn bản.

Trong ấn phẩm này, những văn bản châu phê được giới thiệu dù không nhiều nhưng đa dạng về hình thức, phong phú về nội dung, đủ cả những vấn đề như chính trị, bang giao, kinh tế – xã hội, quân sự, văn hóa, giáo dục, … cho đến vấn đề nội trị như việc hoàng tộc, cung giai,… Vì vậy, cuốn sách sẽ góp phần làm phong phú thêm nguồn sử liệu để các học giả có thêm thông tin nghiên cứu lịch sử phong kiến với chính thể chuyên chế dưới triều Nguyễn .

“Ngự bút mười đời vua, trăm rưởi năm chính sự, thực sự là những tư liệu đặc biệt, đủ quyền uy góp phần minh trưng tín sử của hoàng triều Nguyễn”(2). Chính vì thế, Trung tâm Lưu trữ quốc gia I giới thiệu ấn phẩm “Ngự phê trên Châu bản triều Nguyễn (1802 – 1945)” với hy vọng các học giả không chỉ “xem di văn tưởng đến cổ nhân” mà có thêm nguồn sử liệu về “uy danh chính thể quốc gia có thời thịnh thời suy, học vấn văn chương quân vương có vị hơn vị kém, qua đây cũng có thể biết được đại khái”(3).

_______________

1: Châu mạt thường thể hiện sự không đồng ý của nhà vua nhưng thực tế trong Châu bản triều Nguyễn có nhiều văn bản thể hiện sự lựa chọn, chấp thuận của nhà vua.

2,3: NCS.Ths. Đinh Thanh Hiếu viết trong Lời giới thiệu cuốn “Ngự phê trên Châu bản triều Nguyễn (1802 – 1945)”.

 

NGUYỄN THU HƯỜNG

 

 

 

Liên Hệ Phòng Đọc

Điện thoại:(84-4) 37822545 - Ext: 208

Email:salledelecture1@gmail.com

Yahoo:

Skype:

498741 truy cập

16 trực tuyến

Liên kết Website

© Trung tâm Lưu Trữ Quốc Gia I
Số giấy phép: 173/GP-TTDT, cấp ngày: 10/12/2015
Chịu trách nhiệm: Ths. Trần Thị Mai Hương - Phó Giám đốc thường trực Trung tâm Lưu trữ quốc gia I
Địa chỉ: 18, Vũ Phạm Hàm, Yên Hòa, Cầu Giấy, Hà Nội
Điện thoại: 04.37822545; Fax: 04.38255614