TRUNG TÂM LƯU TRỮ QUỐC GIA 1

  • Tiếng Việt
  • Français
  • English

Các di sản tư liệu thuộc Chương trình Ký ức thế giới khu vực Châu Á – Thái Bình Dương của UNESCO năm 2016

10:08 29/11/2016

 

Hội nghị toàn thể lần thứ 7 Chương trình Ký ức thế giới Khu vực Châu Á – Thái Bình Dương diễn ra từ ngày 18 đến 20 tháng 5 năm 2016 tại Huế (Việt Nam) đã tuyên bố ghi danh thêm 14 đề cử mới của 11 quốc gia vào danh sách các Di sản tư liệu khu vực, trong đó có Thơ văn trên kiến trúc cung đình Huế và Mộc bản trường học Phúc Giang (Việt Nam).

Ủy ban Ký ức thế giới khu vực Châu Á – Thái Bình Dương (Memory of the World Committee for Asia/Pacific viết tắt là MOWCAP), thành lập năm 1998, là diễn đàn khu vực thuộc Chương trình Ký ức thế giới (Memory of the World viết tắt là MOW) của UNESCO. MOWCAP là một trong 5 Ủy ban cấp khu vực của MOW gồm Châu Phi, Châu Âu và Bắc Mỹ, Châu Á và Thái Bình Dương, Mỹ Latinh và Ca ri bê, Liên bang Ả rập với khoảng 100 quốc gia thành viên của 5 khu vực. MOWCAP được thành lập nhằm mục đích hỗ trợ bảo tồn, phổ cập và nâng cao nhận thức về sự tồn tại cũng như tầm quan trọng của các di sản tư liệu thuộc khu vực Châu Á – Thái Bình Dương.

Hiện nay khu vực Châu Á – Thái Bình Dương ghi nhận đã có 19 nước thành lập Ủy ban quốc gia về Di sản tư liệu gồm Úc, Niu Di-lân, Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, Việt Nam, Cam-pu-chia, Thái Lan, Mi-an-ma, Sơ-ri-lan-ca, Phi-gi, Sa-moa, Tu-va-lu, Va-nu-a-tu, I-ran, Ca-zắc-tan, Ki-gi-kít-tan, Ta-gi-kít-tan, U-dơ-bê-kít-tan. Các nước chưa thành lập Ủy ban quốc gia vẫn có thể gửi các đề cử đăng ký Danh mục Di sản tư liệu lên Ủy ban cấp khu vực và quốc tế. Tuy nhiên MOWCAP khuyến khích các đề cử được thông qua Ủy ban quốc gia MOW hoặc Ủy ban Quốc gia UNESCO tại mỗi nước. Đề cử có thể được nộp bởi cá nhân hoặc tổ chức, bao gồm cả các tổ chức chính phủ và phi chính phủ. Hai hay nhiều quốc gia có thể đưa ra bản đệ trình chung nếu các bộ sưu tập thuộc sở hữu của nhiều quốc gia trong khu vực. Mẫu đề cử của MOWCAP được dựa trên hướng dẫn đề cử chung của MOW từ năm 2002. Đề cử cấp khu vực có thời hạn chót đăng ký là ngày 31 tháng 10 trong năm lẻ (ví dụ năm 2015, 2017, 2019…) và sẽ được công bố trong hội nghị toàn thể của Ủy ban khu vực vào tháng 5 hoặc tháng 6 năm sau.

Hội nghị toàn thể của Ủy ban khu vực Châu Á – Thái Bình Dương theo chu kỳ nhóm họp hai năm một lần, có nghĩa rằng các đề cử sẽ đệ trình năm trước (năm lẻ) và được xét duyệt công nhận vào năm sau (năm chẵn). Như vậy các đề cử mới nhất thuộc chu kỳ 2015-2016. Tại Hội nghị toàn thể lần thứ 7 Chương trình Ký ức thế giới Khu vực Châu Á – Thái Bình Dương diễn ra từ ngày 18 đến 20 tháng 5 năm 2016 tại Huế (Việt Nam), đã tuyên bố ghi danh thêm 14 đề cử mới của 11 quốc gia vào danh sách các Di sản tư liệu khu vực. Cho đến nay khu vực Châu Á – Thái Bình Dương đã có 46 đề cử của 23 quốc gia và vùng lãnh thổ được công nhận bởi Chương trình Ký ức thế giới của UNESCO cấp khu vực. Đặc biệt lần này có 6 quốc gia lần đầu tiên có đề cử được công nhận của Khu vực Châu Á – Thái Bình Dương là Nhật Bản, Hàn Quốc, Ma-lai-xi-a, Mi-an-ma, U-dơ-bê-kít-tan và Triều Tiên. Trong đó Nhật Bản, Hàn Quốc, Ma-lai-xi-a, Mi-an-ma, U-dơ-bê-kít-tan đều đã có đề cử được công nhận cấp quốc tế nhưng chưa có đề cử được công nhận ở cấp khu vực. Triều Tiên là quốc gia lần đầu tiên tham dự và có đề cử đăng ký Chương trình này.

Sau đây là danh sách 14 đề cử mới được công nhận năm 2016 thuộc Chương trình Ký ức thế khu vực Châu Á – Thái Bình Dương:

1.Hồ sơ hành chính của Ma cao dưới triều đại nhà Thanh [1693-1886] (Official Records of Macao During the Qing Dynasty [1693-1886])

Bộ sưu tập gồm trên 3600 hồ sơ tài liệu hình thành trong quá trình hoạt động của Văn phòng Kiểm sát Thượng viện Ma Cao tại Trung Quốc và một phần tại Bồ Đào Nha. Đây chủ yếu là các giao dịch của các nhà chức trách Trung Quốc từ Quảng Đông giai đoạn 1693-1886. Bộ sưu tập cho thấy tầm quan trọng đặc biệt của cảng Ma Cao trong việc là trung tâm kết nối phương Đông và phương Tây về thương mại và giao lưu văn hóa. Nó cũng ghi nhận việc tăng cường mở rộng thuộc địa của phương Tây và sự chuyển đổi nhanh chóng của xã hội châu Á đặc biệt là Trung Quốc trong làn sóng thuộc địa. Bộ sưu tập là những bản gốc, duy nhất cho thấy các chính sách đối phó với phương Tây của triều đại nhà Thanh từ thời hoàng kim cho đến lúc suy tàn ở cuối thế kỷ 19 và vai trò đặc biệt của Ma Cao trong giai đoạn lịch sử này.

Nước đề cử: Ma Cao

1

Giấy phép của Hải quan Quảng Đông cấp cho

thương nhân đến Luzon buôn bán

2.Tài liệu lưu trữ và những bản thảo viết tay của đền Kong Tac Lam ở Ma cao [1645-1980] (Archives and Manuscripts of Macau Kong Tac Lam Temple [1645 – 1980])

Tài liệu bao gồm hơn 6000 quyển sách của 2000 tiêu đề, bản thảo viết tay, tài liệu lưu trữ và các văn bản kinh Phật chép trên lá cọ. Đây là những tài liệu quan trọng và độc đáo của ngôi đền Kong Tac Lam trong việc phổ biến các giáo lý Phật giáo cũng như hoạt động giáo dục văn hóa ở Ma Cao, Trung Quốc và các khu vực lân cận. Đặc biệt tài liệu này thể hiện sự ủng hộ của Phật giáo trong việc giải phóng và nâng cao địa vị của phụ nữ trong xã hội phong kiến.

Nước đề cử: Ma Cao

3.Tài liệu lưu trữ của gia đình Khổng Tử dưới triều đại Minh-Thanh (Archives of Confucius’ Family of the Ming and Qing Dynasties)

Đây là bộ sưu tập gồm 9.021 tập tài liệu của gia đình Khổng Tử, một gia đình quý tộc lâu đời nhất tại Trung Quốc cũng như trên thế giới. Tài liệu ghi chép những thăng trầm trong cuộc sống của dòng họ này trong khoảng thời gian 400 năm (1534-1948), qua đó phản ánh các khía cạnh của đời sống xã hội, bao gồm cả chính trị, kinh tế, văn hóa, tư tưởng và các vấn đề gia tộc dưới triều đại Minh-Thanh. Những tài liệu này hầu hết còn khá nguyên vẹn, là một trong những bộ sưu tập lưu trữ gia đình lớn mang giá trị nổi bật và phổ quát.

Nước đề cử: Trung Quốc

4.Tài liệu lưu trữ về các mẫu lụa Tô Châu (Archives of Suzhou Silk Samples)

Bộ sưu tập gồm 302.814 mẫu lụa được in trong 28.650 tập tài liệu bao gồm mẫu, quy trình kỹ thuật, sản phẩm thực được tập hợp từ các doanh nghiệp sản xuất lụa trong quá trình thiết kế, dệt thử nghiệm từ cuối của thế kỷ 19 đến cuối thế kỷ 20 tại Tô Châu. Từ thời cổ đại, Tô Châu được biết đến là một trong bốn thành phố tơ lụa nổi tiếng của Trung Quốc với ngành sản xuất tơ và dệt lụa phát triển cao. Tại đây những sản phẩm tơ lụa cao cấp như gấm, sa tanh, đũi, taffeta kỹ thuật cao đã nổi tiếng trên toàn thế giới. Tô Châu với danh tiếng là quê hương của lụa Trung Quốc chính là cầu nối Đông Tây trong giao lưu kinh tế, văn hóa thông qua con đường tơ lụa đến Châu Âu.

Nước đề cử: Trung Quốc

5.Mu Ye Do Bo Tong Ji, sách chép tay gồm các hình vẽ minh họa về nghệ thuật võ thuật (Mu Ye Do Bo Tong Ji, Comprehensive Illustrated Manual of Martial Arts)

Đây là bộ sách chép tay về võ thuật và nghệ thuật binh pháp truyền thống của Triều Tiên được biên soạn theo lệnh của vua Jongjo, vị vua thứ 22 của phong kiến Triều Tiên từ năm 1777 đến năm 1800. Sách gồm các ghi chép tóm tắt và hình vẽ minh họa về các loại vũ khí, các thế võ, cưỡi ngựa, bài quyền trong nghệ thuật binh pháp cuối thế kỷ 18. Đây là các tài liệu cổ nhất và duy nhất hiện còn lưu giữ được cho thấy sự ảnh hưởng của võ thuật Triều Tiên đến quân đội các nước lân cận như Nhật Bản, Trung Quốc đồng thời làm cơ sở cho nghệ thuật võ thuật Đông Á.

 Nước đề cử: Triều Tiên 

2A

Bản thảo sách Mu Ye Do Bo Tong Ji gồm các hình vẽ minh họa

6.Arafat al-Āshiqīn va Arasāt al-Arifin

Arafat al-Āshiqīn va Arasāt al-Arifin, là cuốn tiểu sử về những nhà thơ lỗi lạc nhất và toàn diện nhất được viết bằng tiếng Ba Tư (Farsi) bởi tác giả Taqi al-Din Muhammad Owḥadī Husseini Daqāqī Balīyānī (1565-1630). Cuốn sách chứa đựng tiểu sử của khoảng 3500 nhà thơ đến từ Afghanistan, Iran và Tiểu lục địa Ấn Độ từ quá khứ cho đến thời kỳ của tác giả. Nó không chỉ quan trọng vì đề cập đến những nhà thơ nổi tiếng của từng thời kỳ mà còn là một nguồn tư liệu quý giá về lịch sử và thơ ca của Ba Tư đặc biệt là tại thời điểm các vua Safavids của Iran và Gurkani của Ấn Độ cũng như xu hướng phát triển của thơ ca Ba Tư ở Iran, các tiểu lục địa Ấn Độ và Pakistan. Bản thảo hiện tại còn lưu giữ được là bản thảo gốc của Arafat al-Āshiqīn va Arasāt al-Arifin đang được bảo quản tại Thư viện và Bảo tàng Malek tại Iran.

Nước đề cử: Iran

7.Suiheisha và Hyeongpyengsa – hồ sơ về tình đoàn kết xuyên biên giới giữa các dân tộc thiểu số chống lại sự phân biệt đối xử (Suiheisha and Hyeongpyengsa – Records of cross border solidarity between the minorities that have been discriminated against)

Suiheisha được thành lập năm 1922 tại Nhật Bản và Hyeongpyengsa thành lập năm 1923 tại Hàn Quốc là các tổ chức chính trị bảo vệ lợi ích cho các dân tộc thiểu số tầng lớp thấp ở hai nước. Hai tổ chức này bắt đầu hợp tác năm 1924, hoạt động chủ yếu là đấu tranh chống phân biệt đối xử và phản đối quân sự hóa phát triển chủ nghĩa phát xít ở Nhật Bản, giai đoạn những năm 1920, 1930. Các tài liệu này được biên soạn giai đoạn cao trào giữa cuộc đấu tranh chống phân biệt đối xử của hai nước. Tài liệu tiêu biểu cho các nguyên lý chung của nhân loại như quyền con người, quyền tự do bình đẳng, tình hữu nghị và tính dân chủ. Tài liệu hiện nay thuộc sở hữu của Bảo tàng Suiheisha tại Nhật Bản.

Nước đề cử: Nhật Bản

8.Sách về Vũ khí truyền thống của người Mã Lai (Kitab Ilmu Bedil (MS 101) or Book of Malay Traditional Weaponry)

Bản thảo như một thể loại văn học truyền thống chứa đựng các kiến thức quý báu về vũ khí của người Mã Lai được viết giữa thế kỷ 19, bao gồm việc chế tạo vũ khí truyền thống, các loại súng, kỹ thuật bắn súng, vị trí ngắm bắn, độ chính xác và đạn dược. Đây là một tài liệu mang tính chất văn học, lịch sử, dân tộc học sớm nhất về kiến thức công nghệ của thế giới văn minh Châu Âu và Hồi giáo được áp dụng trong xã hội Mã Lai. Các công nghệ và kỹ thuật của thế giới đã tác động lớn đến nền văn hóa của Mã Lai, đặc biệt trong việc tiếp nhận những tri thức mới.

Nước đề cử: Ma-lai-xi-a

9.Từ điển tiếng Tây Tạng về các định nghĩa và điều kiện cho phép khoảng cách đạt đến sự thông thái (Tibetan Dictionary of Definitions and Terms entitled as The Space for Attaining Wisdom)

Đạt tới sự thông thái là khái niệm được biết đến rộng rãi trong nhiều thế kỷ kể từ khi nó được sáng tạo trên các khối gỗ vào năm 1742 bởi nhóm các học giả và dịch giả nổi tiếng trong lĩnh vực Phật giáo tại Mông Cổ. Bộ sưu tập là các mộc bản in từ điển tiếng Tây Tạng và tiếng Mông Cổ được tái tạo năm 1924 với mục đích phục hồi các tư liệu quý báu đã bị mất mát hư hỏng qua thời gian. Các tư liệu này có giá trị đặc biệt về lịch sử, văn hóa, tôn giáo, ngôn ngữ cũng như truyền thống in ấn văn bản của nền văn minh du mục cổ đại Mông Cổ.

Nước đề cử: Mông cổ

3

Mộc bản in từ điển tiếng Tây Tạng và tiếng Mông Cổ

10.Bút tích trên chuông của vua Bayintnaung (King Bayintnaung Bell Inscription)

Di sản đề cử là bút tích của vua Bayintnaung khắc trên chuông tặng cho chùa Shwezegon ở Bagan năm 1557. Các bút tích này được coi như mệnh lệnh của hoàng gia trong việc yêu cầu loại bỏ các hoạt động mê tín dị đoan, phục hồi các di tích cổ và việc quản lý các công trình tôn giáo với sự hỗ trợ tuyên truyền của Phật giáo nguyên thủy. Quả chuông gồm 43 dòng viết bằng ngôn ngữ Myanmar, 35 dòng bằng ngôn ngữ Mon và 5 dòng bằng ngôn ngữ Pali.

Nước đề cử: Mi-an-ma

11.Pyeon-aek : Các bảng gỗ treo ở Hàn Quốc (Pyeon-aek : Hanging Wooden Plaques in Korea)

Di sản tài liệu này có tên gọi chung là “Bảng gỗ treo ở Hàn Quốc” bao gồm các tấm gỗ khắc bằng tay với những chữ mang ý nghĩa nào đó để treo ở trung tâm các tòa nhà truyền thống. Chữ khắc trên tấm gỗ có thể là của các vị vua, các học giả, các nhà thư pháp nổi tiếng thể hiện phong cách sống, cá tính cũng như ngầm phản ánh các giá trị đạo đức của chủ sở hữu tòa nhà. Các bảng gỗ cũng được phân thành bốn loại theo mục đích của các tòa nhà như: nhà ở, nhà tưởng niệm, nơi dạy học và nơi giáo huấn kỷ luật. Đây được coi là các tác phẩm nghệ thuật truyền đạt ý nghĩa biểu tượng của không gian xây dựng bằng cách lôi cuốn thị giác của người xem. Tuy nhiên các tấm gỗ treo luôn tiếp xúc với môi trường bên ngoài nên có nguy cơ hư hỏng cao hoặc bị mất trộm, vì vậy hiện nay 550 tấm gỗ treo đã được các cá nhân, gia đình ủy thác cho Trung tâm Nghiên cứu cao cấp Hàn Quốc (ACK) để bảo quản an toàn và tiến hành nghiên cứu có hệ thống.

Nước đề cử: Hàn Quốc

12.Bộ sưu tập Turkestan (Turkestan Collection)

Bộ sưu tập là các tài liệu in ấn (sách, tạp chí, bài báo, mẩu tin…) về các chủ đề khác nhau liên quan đến lịch sử, văn hóa, dân tộc học, địa lý, kinh tế, đời sống xã hội và truyền thống của Turkestan (khu vực địa lý dân cư ngày nay bao trùm các nước vùng Trung Á) từ đầu thập niên 60 của thế kỷ 19 đến năm 1939. Bộ sưu tập gồm 594 quyển được thu thập biên soạn tại nhiều thời điểm khác nhau do các nhà thư tịch học người Nga và U-dơ-bê-kít-tan thực hiện như Vladimir Mezhov, Dmitrovtovskiy N.V., A.A. Semyonov, E.K.Boettger. Đây là những tư liệu độc đáo của khu vực Trung Á hiện đang được lưu trữ tại Thư viện Quốc gia Alisher Navoi Uzbekistan.

Nước đề cử: U-dơ-bê-kít-tan

13.Thơ văn trên kiến trúc cung đình Huế [1802-1945] (Royal Literature on Hue Royal Architecture [1802-1945])

Di sản này là toàn bộ hệ thống văn tự chữ Hán được sáng tác dưới dạng các bài văn thơ chạm cẩn công phu trên các liên ba, đố bản hoặc vách ván tại các di tích kiến trúc của Huế trong giai đoạn triều Nguyễn (1802-1945). Các tư liệu này phản ánh tư tưởng của các Hoàng đế triều Nguyễn về độc lập dân tộc, quan niệm trị quốc, tình yêu quê hương đất nước con người… được thể hiện trên nhiều chất liệu khác nhau như gỗ, đá, đồng, pháp  lam, khảm sành sứ, sơn son thếp vàng… Thơ văn trên kiến trúc cung đình Huế còn độc đáo bởi phong cách trang trí “nhất thi nhất họa” hoặc “nhất tự nhất họa”, tức mỗi bài thơ hay mỗi đại tự được trang trí kèm một bức tranh. Đây là hình thức nghệ thuật trang trí đặc biệt riêng có tại cố đô Huế – Việt Nam.

Nước đề cử: Việt Nam

4A4B

Thơ văn trên kiến trúc cung đình Huế [1802-1945]

14.Mộc bản trường học Phúc Giang [thế kỷ 18 – thế kỷ 20] (Phuc Giang School Woodblocks [18th-20th Centuries])

Đây là bộ sưu tập các ván khắc gỗ dùng để in sách phục vụ việc dạy và học tập tại trường học Phúc Giang, một ngôi trường tư thục do dòng họ Nguyễn Huy sáng lập tại làng Trường Lưu (nay thuộc xã Trường Lộc, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh) giai đoạn từ giữa thế kỷ 18 đến đầu thế kỷ 20. Tư liệu này chứa đựng các thông tin phong phú trên nhiều lĩnh vực như: lịch sử, chính trị, tư tưởng, văn hóa, ngoại giao và sự ảnh hưởng của Nho giáo trong việc đào tạo nhân tài ở Việt Nam. Bộ sưu tập còn lưu giữ bút tích của năm nhà giáo, nhà văn, nhà thơ thuộc ba thế hệ của dòng họ Nguyễn Huy, cùng với con dấu và phù hiệu gia đình để chứng nhận quyền sở hữu đối với các tài liệu này. Đây là những mộc bản duy nhất và lâu đời nhất về văn hóa, giáo dục và thi cử Nho giáo được bảo tồn cho đến nay bởi một gia đình ở Việt Nam.

Nước đề cử: Việt Nam

5A5B

Mộc bản in sách giáo khoa của trường học tư thục do dòng họ Nguyễn Huy sáng lập tại Trường Lưu – Hà Tĩnh

Nguồn tham khảo: www.mowcap.org

Ths. Nguyễn Thu Hoài

Liên Hệ Phòng Đọc

Điện thoại:(84-4) 37822545 - Ext: 208

Email:salledelecture1@gmail.com

Yahoo:

Skype:

357024 truy cập

101 trực tuyến

Liên kết Website

© Trung tâm Lưu Trữ Quốc Gia I
Số giấy phép: 173/GP-TTDT, cấp ngày: 10/12/2015
Chịu trách nhiệm: Ths. Trần Thị Mai Hương - Phó Giám đốc thường trực Trung tâm Lưu trữ quốc gia I
Địa chỉ: 18, Vũ Phạm Hàm, Yên Hòa, Cầu Giấy, Hà Nội
Điện thoại: 04.37822545; Fax: 04.38255614